Rok 1918 przyniósł Polakom upragnioną wolność. Po latach zaborów i trudnych doświadczeniach I wojny światowej Polacy doczekali się chwili, na którą czekały kolejne pokolenia. Warto przypomnieć, jak te wydarzenia wyglądały również w naszej małej ojczyźnie Alwerni i jej okolicach, gdzie mieści się siedziba Małopolskiego Muzeum Pożarnictwa, jednego z oddziałów Muzeum Małopolski Zachodniej
Kraków wolny od 31 października
31 października 1918 r. Kraków przestał być częścią monarchii habsburskiej i przeszedł pod polską władzę. Tego dnia polscy oficerowie i politycy doprowadzili do pokojowego przejęcia władzy w mieście. Symboliczny wymiar miało przejęcie przez polskich żołnierzy austriackich obiektów wojskowych oraz odwachu pod Wieżą Ratuszową. Ważną rolę w oswobadzaniu Krakowa odegrali porucznicy Antoni Stawarz i Ludwik Iwaszko. Komendantem polskich sił wojskowych w Krakowie został płk Bolesław Roja. W mieście zapanowała wielka radość z odzyskanej wolności. Prasa na bieżąco informowała o gorących wydarzeniach, a teatry wystawiały polskie dramaty Juliusza Słowackiego i Lucjana Rydla.
Pierwsi polscy stróże porządku w Alwerni
Za przykładem Krakowa również mieszkańcy Alwerni zapragnęli zrzucić kajdany niewoli i przejąć władzę w swoje ręce. Naturalnym pierwszym krokiem było rozbrojenie przedstawicieli zaborcy, w tym przypadku funkcjonariuszy posterunku c.k. policji. Obyło się to bez rozlewu krwi. Choć dowodzący posterunkiem rotmistrz stawiał opór, ostatecznie został zmuszony do złożenia broni.
Posterunek przejęli mieszkańcy Alwerni: Jan Bozowski, Stanisław Bulek, Ignacy Etryk, Józef Łatak, Stanisław Marczyk i Michał Zaremba. Tym samym stali się pierwszymi polskimi stróżami porządku w Alwerni. Pełnili tę służbę do czasu, aż władze krakowskie przysłały zawodowych policjantów. Pracy mieli sporo, ponieważ przez ziemie polskie przemieszczały się gromady zdemobilizowanych żołnierzy, którzy dopuszczali się rabunków i rozbojów. Warto wspomnieć, że 5 listopada 1918 r. doszło również do napadu na Alwernię, podczas którego obrabowano stragany i sklepy.
11 listopada 1918 r. w Alwerni
Gdy pierwsze dni przejmowania władzy i organizowania polskich struktur porządkowych minęły, mieszkańcy Alwerni mogli wspólnie świętować odzyskanie niepodległości. 11 listopada 1918 r. dziękowali za zakończenie wojny i odzyskanie niepodległości podczas uroczystego nabożeństwa w klasztorze bernardynów. Po nabożeństwie odbyło się okolicznościowe przemówienie, a następnie uczestnicy przemaszerowali na rynek, gdzie świętowano to wydarzenie.
Cisi bohaterowie niepodległości
Odzyskiwanie niepodległości odbywało się nie tylko na szczeblu państwowym, ale miało również swój lokalny wymiar. W Alwerni ważną rolę odegrali zwykli mieszkańcy, którzy w przełomowych dniach listopada 1918 r. wzięli sprawy w swoje ręce, angażując się w tworzenie nowych, polskich struktur porządkowych.
Niepodległość miała swoje wielkie nazwiska, znane z kart historii, ale miała też swoich cichych bohaterów – mieszkańców małych miasteczek i wsi. Warto pamiętać również o tych, którzy swoją postawą zapisali się w historii Alwerni.
Tekst: Dominik Knapik, historyk Muzeum Małopolski Zachodniej w Wygiełzowie
Źródła ilustracji
- Zdjęcie pamiątkowe z ćwiczeń wojskowych w Alwerni, 1924 r. – Archiwa Muzeum Małopolski Zachodniej w opracowaniu Dominika Knapika.
- Alwernia na widokówce z ok. 1920 r. – skan: Fotopolska.eu, rekord 2437619 (fotopolska.eu/2437619).
- Klasztor i kościół bernardynów w Alwerni – Narodowe Archiwum Cyfrowe, fotografia opublikowana w „Tempie Dnia” w 1935 r.