Szopka krakowska w formie jaką znamy dzisiaj pojawiła się na podwórkach krakowskich kamienic u zarania Belle Epoque. Tak jak nie od razu Kraków zbudowano, tak i w tym przypadku potrzeba było lat, aby ze skromnej formy szopka wyewoluowała w dzieło sztuki. Dostrzegamy więc w nich nawiązania do perełek architektury krakowskiego gotyku i renesansu – wież kościoła Mariackiego czy kopuły Kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu.
„Szopki krakowskie, są nader starannie wyrobione. Rysunek szopki nie jest niewolniczą formą dla wszystkich; wskazuje tylko zarysy główne ich architektury. Długa i wysoka na sążeń, ma głębokości przeszło dwie stopy. Wysokie dwu, lud trzy-piętrowe wieże, ozdobione złocistemi dachami i czerwonym lub szafirowym oklejone papierem, oświecają wewnątrz świeczkami. Środek podzielony na dwa piętra. Górne ma czasem kształt kościoła, zakończonego gotyckim dachem. Okna i drzwi szklane rzęsisto oświetlone. Czasem znów dach kopulasty, złocisty, w karpiowatą dachówkę ułożony, z kulą i gwiazdą na wierzchu” – pisał Oskar Kolberg .
Bogata różnorodność szopek obudziła wśród Krakusów zażarte spory o to, która szopka jest najpiękniejsza. Tę kwestię postanowiono rozwiązać na drodze konkursu.
Pierwszy konkurs na krakowską szopkę odbył się w 1937 roku. Pomysł wyszedł od Jerzego Dobrzyckiego, urzędnika zajmującego się propagandą w krakowskim magistracie.
Konkurs odbywa się do dzisiejszego dnia zawsze w pierwszy czwartek grudnia. A od 2014 jest wpisany na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego.
Na wystawie przedstawiono szopki wykonane przez cenionych krakowskich szopkarzy: Tadeusza Gillerta, Stanisława Malika, Witolda Głucha i Andrzeja Nowickiego.
Wystawę można oglądać od 15.12.2024 do 02.02.2025 we Dworze z Drogini, znajdującym się w Parku Etnograficznym Krakowiaków Zachodnich w Wygiełzowie, w cenie biletu do PEKZ.
