17 grudnia 2025 r. w Parku Etnograficznym Krakowiaków Zachodnich w Wygiełzowie odbył się Drugi Przegląd Projektu „Polsko-Słowacka Akademia Tradycji. Chronimy, Upowszechniamy, Udostępniamy”, podsumowujący dotychczasowe działania realizowane w ramach polsko-słowackiej współpracy Muzeum Małopolski Zachodniej w Wygiełzowie oraz Liptowskiego Muzeum w Pribylinie.
Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Interreg Polska–Słowacja 2021–2027 i ma na celu ochronę, rozwój oraz nowoczesne udostępnianie dziedzictwa materialnego i niematerialnego Małopolski Zachodniej oraz regionu Liptowa.
Zrealizowane działania po stronie polskiej
Warsztaty edukacyjne „W kręgu tradycji, muzyki i tańca”
We wrześniu 2025 r. w zabytkowym spichlerzu z Bobrka odbyły się warsztaty edukacyjne z udziałem 167 dzieci i młodzieży, w tym uczestników ze szczególnymi potrzebami. Program obejmował naukę muzyki, śpiewu, tańca krakowiaka oraz zajęcia plastyczne inspirowane tradycyjnymi motywami regionalnymi.
Doposażenie sali edukacyjnej
Zakupiono nowoczesne wyposażenie dostosowane do potrzeb osób ze szczególnymi wymaganiami, w tym regulowane biurka i krzesła, kanapę wyciszającą oraz monitor multimedialny.
Konferencja naukowa „Przy chłopskim stole”
Konferencja odbyła się 24 października 2025 r. i zgromadziła etnografów, antropologów oraz ekspertów z Polski i Słowacji. Tematem przewodnim było dziedzictwo kulinarne Krakowiaków Zachodnich, Orawy i Liptowa. W ramach wydarzenia odbył się również pokaz kulinarny prowadzony przez Roberta Sowę.
Materiały promocyjne i pamiątkowe
Przygotowano zestawy pamiątek inspirowanych tradycyjnymi motywami regionalnymi.
Rewitalizacja przestrzeni skansenu
W ramach działań inwestycyjnych wykonano m.in. zadaszenie-witacz z tablicą multimedialną i planem tyflograficznym, nowe ławki, kosze i stojaki rowerowe, pochylnię dla osób ze szczególnymi potrzebami, schody oraz modernizację ścieżek pieszych, poprawiając dostępność komunikacyjną skansenu.
Nowa ekspozycja w Chałupie z Przegini Duchownej
Zakupiono 10 manekinów ekspozycyjnych, przeprowadzono konserwację strojów ludowych (pięciu gorsetów, katanki i sukmany) oraz zakupiono repliki elementów strojów krakowskich.
Działania zrealizowane przez Liptowskie Muzeum w Pribylinie
Partnerzy słowaccy zrealizowali szereg istotnych działań inwestycyjnych i edukacyjnych, w tym:
Wymianę gontowego poszycia dachowego
Prace objęły dwór z Paludzy, wozownię z Malužinej oraz pięć zabytkowych spichlerzy z Hubovej, zabezpieczając cenne obiekty tradycyjnej architektury regionu Liptowa.
Cykl wystaw rzemiosł tradycyjnych
W wozowni z Malužinej prezentowano wystawy poświęcone kowalstwu, stolarstwu, rzemieniarstwu, tkactwu i płóciennictwu. Ekspozycje obejrzały dziesiątki tysięcy zwiedzających.
Wydarzenie edukacyjne „(Ne)Zabudnuté remeslá”
Podczas wydarzenia uczestnicy mieli możliwość bezpośredniego kontaktu z tradycyjnymi technikami rzemieślniczymi, m.in. ciesielstwem, oraz samodzielnego wykonania wyrobów.
Plany na kolejne etapy projektu
W najbliższym czasie zaplanowano:
- wydanie publikacji pokonferencyjnej w wersji polsko-słowackiej (początek 2026 r.),
- publikację polsko-słowackiej książki kucharskiej „Od Halušek do Hulajdów”,
- utworzenie stałej wystawy strojów Krakowiaków Zachodnich,
- organizację Folkowiska „W Kręgu Krakowiaków i Liptowiaków” w dniu 7 czerwca 2026 r., obejmującego koncerty folkowe, pokazy rzemiosła, kiermasz, konkurs potraw KGW oraz wernisaż nowej wystawy.
Serdecznie dziękujemy wszystkim partnerom, prelegentom oraz uczestnikom za zaangażowanie i współpracę. Wspólne działania w ramach projektu „Polsko-Słowacka Akademia Tradycji” przyczyniają się do ochrony, popularyzacji i udostępniania dziedzictwa kulturowego pogranicza polsko-słowackiego.
