Autor: MNPE

Jak stare kroniki zapamiętały, mazurek pojawił się na stołach polskich dworów w XVII wieku.

Jest to jednak tylko część prawdy, bo w starszych kronikach przeczytamy o mazurku przygotowywanym w kuchniach klasztornych już w średniowieczu.

Na pierwszy rzut oka obie informacje są sprzeczne, prowokują więc oczywiste w tej sytuacji pytanie: która  z nich jest prawdziwa?

Po chwili zastanowienia okazuje się, że jedno drugiemu nie przeczy. Dalekim kuzynem mazurka są desery tureckie. I właśnie na Bliskim Wschodzie musimy szukać pierwowzoru ciasta, do którego z czasem przyczepiła się nazwa sugerująca jego mazowieckie pochodzenie – mazurek.

Do Europy trafił mazurek już w czasie wypraw krzyżowych, a kilkaset lat później upowszechnił się w Rzeczypospolitej poprzez kontakty kupieckie z Imperium Osmańskim.

Mazurek…

…to placek z migdałów, pisał na początku XIX wieku Samuel Bogumił Linde w Słowniku Języka Polskiego. Aż prosi się, aby do tej lakonicznej, definicji dodać kilka słów uzupełnienia.

Podstawą mazurka było zazwyczaj kruche ciasto, na które nakładano masę czekoladową, kajmakową lub karmelową. A żeby masa miała niepowtarzalny smak mieszano w niej orzechy włoskie i laskowe, rodzynki, migdały, a nawet upieczone kawałki skórki pomarańczy.   

Tych samych składników używano również do dekoracji mazurka. A ponieważ nie wyglądało to imponująco, dodawano jeszcze ozdoby z marcepanu i lukru.

„We wtorek po Wielkiejnocy odbywa się w Krakowie znana w całej Polsce rękawka” – zanotował etnograf Seweryn Udziela. Pod kościółkiem św. Benedykta nieopodal Kopca Kraka kupcy rozstawiali stragany i handlowali czym tylko mogli.
Obok kręciła się karuzela, trwały zawody w spinaniu się na słup, słowem – festyn.
Trzeba jednak zaznaczyć, że pochodzenie tego zwyczaju ma słowiańskie, a może nawet przedsłowiańskie, czyli celtyckie korzenie i dotyczy wiosennego święta zmarłych.
A sama nazwa rękawka prawdopodobnie nie pochodzi od rękawów, w których ludzie nosili ziemię sypiąc kopiec Kraka, jak się powszechnie uważa, lecz od słowiańskiego słowa oznaczającego trumnę lub grób, czy też mogiłę.

Zabawka – wspinaczka na słup ze zbiorów MEK w Krakowie.
Wykonawca: Jan Oprocha (ojciec), ur. 1858 – zm.? tworzył do 1939 r.
Miejsce pochodzenia: Kraków

Autor: nieznany. Polska pocztówka z lat 1930-1945 pokazująca śmigus-dyngus

…to śmigus-dyngus, „oblewają wodą jedni drugich. Każdy stara się drugiego podejść jeszcze we śnie – pisał Seweryn Udziela – Parobcy niekiedy ciągną dziewczęta pod studnię i tam zlewają je wodą do suchej nitki”.
Oblewanie wodą to nie tylko zabawa, ale również rytuał oczyszczenia z brudu, chorób i grzechu.
Śmigus oznaczał bicie, zazwyczaj lekkie kruchą gałązką. Dyngus to wykupienie się od oblania wodą. Z czasem jednak znaczenie tych słów zanikło.
Nie można jednak ukrywać, że zwyczaj lanego poniedziałku nie przypadł Kościołowi do gustu i w 1420 roku synod diecezji poznańskiej ogłosił:

Dingus prohibetur
Zabraniajcie, aby w drugie i trzecie święto wielkanocne mężczyźni kobiet a kobiety mężczyzn nie ważyli się napastować o jaja i inne podarunki, co pospolicie się nazywa dyngować (…), ani do wody ciągnąć, bo swawole i dręczenia takie nie odbywają się bez grzechu śmiertelnego i obrazy imienia Boskiego.

Traczyk…
…inaczej nazywany ogródkiem.
Był to mały wózek na dwóch kółkach ozdobiony zielonymi roślinami, w którym wożono figurę Jezusa z czerwoną chorągiewką lub baranka. Chłopcy z traczykiem szli przez wieś od domu do domu recytując wierszyki i prosząc o poczęstunek.

Wielkanocny traczyk. Inscenizacja Młodzieżowego Zespołu Folklorystycznego GWOŹDZIEC z Gwoźdźca. Przegląd Dziecięcych Zespołów Regionu Krakowskiego KRAKOWIACZEK w Łoniowej, fot. archiwum MCK SOKÓŁ